Zoek je het antwoord op “hoeveel naaktstranden heeft Nederland”, dan krijg je van elke bron een ander getal. De ene site zegt 17. De andere praat over ruim 90. Een derde houdt het op “ongeveer 100”. Dat is geen slordigheid. Het komt omdat niemand in Nederland een centrale lijst bijhoudt, en omdat “naaktstrand” wettelijk twee heel verschillende dingen kan betekenen.
In het kort
- Nederland heeft geen centrale lijst van naaktstranden, dus elk getal hangt af van de definitie die een bron gebruikt
- Tellingen lopen uiteen van 17 officieel aangewezen stranden tot ruim 90 a 100 plekken als je gedoogde locaties meerekent
- Alle 12 provincies hebben minstens één bekende plek voor naaktrecreatie, van Groningen tot Limburg
- Artikel 430a van het Wetboek van Strafrecht bepaalt sinds 1986 het verschil tussen officieel en gedoogd
Het echte antwoord: tussen de 17 en ruim 90, afhankelijk van de definitie
17 is het laagste getal dat je tegenkomt voor het aantal naaktstranden in Nederland, zo blijkt uit de telling van naturismegids.nl: alleen plekken die een gemeenteraad met een formeel besluit heeft aangewezen voor naaktrecreatie. 90 tot 100 is het hoogste getal, een schatting die sites als BlootKompas en Vakantieland Nederland aanhouden. Zij rekenen ook gedoogde plekken mee: meertjes en strandjes waar de gemeente niet handhaaft, maar die nooit een officieel besluit hebben gekregen.
Beide cijfers kloppen. Ze meten alleen iets anders. En dat onderscheid zit niet toevallig in de wet, maar is er letterlijk ingebakken.
Vergelijk het met het tellen van skatebanen in Nederland. Tel je alleen de banen die de gemeente heeft aangelegd en onderhoudt, dan kom je op een bescheiden aantal. Tel je ook elk illegaal bouwwerkje van pallets mee dat jaren ongestoord blijft staan, dan loopt dat getal flink op. Bij naaktstranden werkt het principe hetzelfde, alleen heet het hier niet illegaal maar gedoogd.
[stat: 430a | Het wetsartikel dat sinds 1986 vastlegt waar naaktrecreatie in Nederland mag]
Artikel 430a van het Wetboek van Strafrecht stelt dat je je niet naakt mag vertonen op een plek die bestemd is voor publiek verkeer, tenzij de gemeenteraad die plek heeft aangewezen voor naaktrecreatie. Overtreding daarvan is een boete van de eerste categorie. Dat ene zinnetje “door de gemeenteraad aangewezen” is precies waar officieel en gedoogd scheiden.
De complete tabel: één naaktstrand per provincie, met status
Per provincie staat in de tabel hieronder het meest geciteerde naaktstrand, met de status zoals die uit de bronnen naar voren komt. Een uitputtende lijst van alle 90-plus locaties is dit niet, maar het is wel het eerste overzicht dat alle 12 provincies naast elkaar zet met hun juridische status.
| Provincie | Naaktstrand | Plaats | Status |
|---|---|---|---|
| Groningen | Hoornseplas | Haren, bij Paterswolde | Officieel aangewezen |
| Friesland | Ameland-Oost | Ameland | Officieel aangewezen |
| Drenthe | Engelgaarde | Tussen Meppel en Ruinerwold | Gedoogd |
| Overijssel | Wijthmenerplas | Zwolle | Officieel aangewezen |
| Gelderland | Bussloo | Voorst, bij Apeldoorn | Officieel aangewezen |
| Flevoland | Laakse Strand | Zeewolde | Officieel aangewezen |
| Utrecht | De Strook | Maarssen / Tienhoven | Officieel aangewezen |
| Noord-Holland | Egmond Binnen | Bergen (NH) | Officieel aangewezen |
| Zuid-Holland | Kijkduin en Scheveningen | Den Haag | Officieel aangewezen, geborgd tot 2035 |
| Zeeland | Oranjezon (Domburg/Westkapelle) | Veere | Officieel aangewezen |
| Noord-Brabant | Engelermeer | ‘s-Hertogenbosch | Officieel aangewezen, sinds 1993 |
| Limburg | Isabellagriend | Bij de Oolderplas, Roermond | Officieel aangewezen |
Negen van de twaalf stranden in deze tabel zijn officieel aangewezen. Drenthe is de uitzondering: daar is geen enkel strand gevonden met een formeel raadsbesluit, alleen gedoogde zonneweides zoals de Engelgaarde en de Grote Moere bij Grolloo.
Opvallend is ook hoe vaak het om binnenwater gaat. Van de twaalf voorbeelden liggen er acht aan een meer, plas of recreatieplas en maar vier aan zee of een duinstrand. Een naaktstrand associeer je al snel met kust, maar de praktijk in Nederland leunt juist zwaar op zandafgravingen en recreatieplassen in het binnenland, zoals Bussloo, de Wijthmenerplas en het Engelermeer.
Zuid-Holland en Noord-Brabant: de stranden met de langste houdbaarheid
Kijkduin en Scheveningen in Den Haag zitten in een bijzondere positie. De gemeente heeft de status van beide naaktstranden vastgelegd in de strandvisie “Meer Strand Natuurlijk”, met een garantie tot 2035. Dat is iets anders dan de meeste andere locaties, waar een raadsbesluit op elk moment heroverwogen kan worden.
Het Engelermeer bij ‘s-Hertogenbosch is dan weer de oudste in deze lijst. Daar bestaat een officieel naaktstrand al sinds 1993, beheerd door de vereniging Naturistische Vrienden van het Engelermeer. Er staat een toiletgebouw met een invalidentoilet en een douche, en de toegang en parkeerplaatsen zijn gratis. Meer dan dertig jaar zonder gedoe is voor een naaktstrand in Nederland vrij uitzonderlijk, en dat soort continuïteit maakt zo’n plek voor veel naturisten waardevoller dan een officieel bordje op zich.
Op de Waddeneilanden, zoals Texel, ligt de situatie weer anders: daar wisselen officiële en gedoogde stukken strand elkaar af binnen één kustlijn, zonder dat de gemiddelde strandbezoeker dat verschil ooit opmerkt.
Waarom Drenthe de vreemde eend in de bijt is
Elke provincie in dit overzicht heeft wel iets, behalve Drenthe. Dat is het enige voorbeeld in de tabel zonder een formeel aangewezen strand. De provincie heeft wel degelijk plekken waar al decennia naakt wordt gezwommen, zoals de Grote Moere bij Grolloo waar het al meer dan 25 jaar wordt gedoogd zonder dat er ooit een raadsbesluit aan te pas is gekomen.
Dat is precies het patroon dat de tellingen uit elkaar trekt. Een bron die alleen officieel aangewezen stranden telt, slaat heel Drenthe over. Een bron die ook gedoogde plekken meerekent, telt Drenthe wel mee. Op provincieniveau verandert het “hoeveel” dus mee met de vraag of je een wettelijke definitie of een feitelijke situatie gebruikt.
Wat de aanwijzing in de praktijk betekent
Een officiële aanwijzing gaat zelden over moraal en vaker over praktische zaken. Gemeenten die een strand aanwijzen, voegen er meestal een prullenbak, een toilet en een duidelijke grens aan toe, zoals bij de Hoornseplas en de Wijthmenerplas. Een gedoogd strand heeft die voorzieningen vaak niet, simpelweg omdat er geen budget voor is vrijgemaakt zonder formeel besluit.
Voor wie een provincie in Nederland bezoekt en toevallig langs een naaktstrand loopt: een bordje met “naaktrecreatie toegestaan” is de enige harde indicator dat je op een officieel aangewezen plek staat. Zonder bordje kun je er vanuit gaan dat het, in het beste geval, gedoogd is.
Dat Nederland uitgerekend op dit onderwerp geen landelijke registratie heeft, is op zichzelf al opvallend. Van het aantal gemeenten tot het middelpunt van het land houdt de overheid vrijwel alles nauwkeurig bij. Naaktrecreatie is decentraal: elke gemeente beslist zelf, en niemand telt de uitkomst landelijk op.
De Naturisten Federatie Nederland komt het dichtst bij een landelijk aanspreekpunt. De federatie behartigt belangen van naturisten bij gemeenten en waterschappen, maar voert geen centrale registratie van elk strandje. Encyclopedie Britannica maakt daarbij nog een ander onderscheid: nudisme gaat om het simpelweg niet dragen van kleding, terwijl naturisme de bredere filosofie is van leven in harmonie met de natuur. De term die een strand gebruikt, zegt dus ook iets over de insteek van de bezoekers. Wil je het zekerste antwoord voor een specifieke plek, dan is navraag bij de beheerder, zoals een recreatieschap of een lokale naturistenvereniging, nog altijd betrouwbaarder dan welke landelijke lijst dan ook.
Dus de volgende keer dat iemand je met stelligheid vertelt dat Nederland precies zoveel naaktstranden heeft, mag je gerust doorvragen welke definitie erachter zit. Het antwoord zegt namelijk meer over de bron dan over Nederland.
