PFAS zijn chemische stoffen die decennialang zijn gebruikt in alledaagse producten als bakpapier, regenkleding en blusschuim. Ze breken nauwelijks af in het milieu, stapelen zich op in de bodem en het grondwater en zijn inmiddels bijna overal in Nederland terug te vinden. Op deze pagina vind je een interactieve kaart op basis van officiële RIVM-meetdata, zodat je kunt zien waar de concentraties PFOS en PFOA de vastgestelde achtergrondwaarden overschrijden.
Interactieve PFAS kaart Nederland 2025
De kaart toont meetlocaties uit de RIVM-dataset voor definitieve achtergrondwaarden van PFAS in de Nederlandse bodem. Klik op een cluster of individueel punt voor de gemeten waarden. Gebruik de filterbuttons om specifieke categorieën te tonen.
Wat zijn PFAS en waarom zijn ze gevaarlijk?
PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen: een verzamelnaam voor meer dan 10.000 verschillende chemische verbindingen. Wat ze gemeen hebben, is een extreem sterke koolstof-fluorbinding die vrijwel niet afbreekt onder normale omstandigheden. Daardoor verdwijnen ze niet vanzelf uit het milieu. Ze hopen zich op in de bodem, het grondwater, het oppervlaktewater en uiteindelijk in planten, dieren en mensen.
De stoffen werden vanaf de jaren vijftig massaal gebruikt omdat ze handig zijn: ze stoten water en vet af en zijn hittebestendig. Je vond ze in koekenpannen (PTFE-coating), waterafstotende kleding (Gore-Tex), voedselverpakkingen, blusschuim op vliegvelden en -bases, en tientallen industriële processen. Inmiddels zijn de meeste toepassingen verboden of aan strenge regels gebonden, maar de stoffen die al zijn vrijgekomen, blijven aanwezig.
De twee meest onderzochte en in de Nederlandse bodem gevonden PFAS-varianten zijn PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) en PFOA (perfluoroctaanzuur). PFOS werd veel gebruikt in blusschuim en textielbescherming. PFOA was de sleutelstof in de productie van teflon en andere fluorpolymeren.
Hoe lees je de PFAS kaart?
De kleurcodering op de kaart volgt de definitieve achtergrondwaarden die het RIVM heeft vastgesteld voor grond in Nederland. Dit zijn de drempelwaarden waaronder grond vrij mag worden verplaatst:
De kaart is geclusterd: meerdere meetpunten op dezelfde locatie worden samengevoegd tot één cluster. Klik op het getal in een cluster om in te zoomen en individuele meetpunten te bekijken. Klik op een enkel punt voor de exacte gemeten waarden.
Bekende PFAS-hotspots in Nederland
Hoewel PFAS vrijwel overal in de Nederlandse bodem is aangetroffen, zijn er locaties waar de concentraties significant hoger zijn dan de achtergrondwaarden. Dit zijn de meest bekende hotspots:
Dordrecht en Papendrecht (PFOA)
De DuPont- en later Chemours-fabriek in Dordrecht produceerde decennialang PFOA als hulpstof bij de fabricage van teflon. De uitstoot en lozing van PFOA heeft geleid tot sterk verhoogde concentraties in de bodem, het grondwater en het oppervlaktewater in een brede straal rondom de fabriek. Bewoners in het gebied bleken aantoonbaar hogere PFOA-bloedspiegels te hebben dan het landelijk gemiddelde.
Westerschelde (PFOS en PFOA)
In de Westerschelde zijn al jaren verhoogde PFAS-concentraties gemeten, deels door de aanwezigheid van 3M- en Dyneon-fabrieken in het Belgische Zwijndrecht (net over de grens). Vis en schaal- en schelpdieren uit de Westerschelde bevatten verhoogde PFAS-niveaus. Voor sommige soorten geldt dan ook een consumptie-advies.
Militaire vliegbases
Op en rondom militaire vliegbases zoals Volkel, De Peel, Eindhoven en voormalige bases zoals Valkenburg is blusschuim met AFFF (Aqueous Film Forming Foam) gebruikt. Dit schuim bevatte hoge concentraties PFOS. De bodem en het grondwater op en om deze locaties zijn dan ook sterk verontreinigd. Sanering is kostbaar en tijdrovend.
Schiphol en burgerluchthavens
Ook bij Schiphol en andere burgerluchthavens is PFAS-houdend blusschuim gebruikt bij brandweeroefeningen en echte incidenten. Het grondwater rondom Schiphol bevat meetbare PFAS-concentraties, wat mede leidt tot discussies over de drinkwaterwinning in de regio.
Impact van PFAS op de gezondheid
Wetenschappelijk onderzoek heeft een reeks gezondheidseffecten in verband gebracht met langdurige blootstelling aan PFAS, met name PFOS en PFOA. Het gaat om effecten die optreden bij concentraties die via voedsel, drinkwater en omgevingsblootstelling kunnen worden bereikt:
- Verhoogd cholesterolgehalte in het bloed, wat het risico op hart- en vaatziekten vergroot
- Verstoring van de schildklierfunctie, met gevolgen voor de stofwisseling
- Verminderde werking van het immuunsysteem, ook bij ongeboren kinderen en zuigelingen
- Verhoogd risico op bepaalde kankers, waaronder nier- en testiskanker (met name bij PFOA)
- Invloed op vruchtbaarheid en hormonale regulatie
- Hogere bloeddruk bij zwangere vrouwen
Het RIVM erkent dat een groot deel van de Nederlandse bevolking via de voeding wordt blootgesteld aan PFAS-niveaus die hoger zijn dan de door de EFSA (Europese voedselveiligheidsautoriteit) vastgestelde tolereerbare weekelijkse inname. Vlees, vis, eieren en zuivel zijn de belangrijkste bronnen via de voedselketen.
Veelgestelde vragen over PFAS in Nederland
Samenvatting
PFAS zijn overal in de Nederlandse bodem aangetroffen, maar de concentraties lopen sterk uiteen. De kaart op deze pagina toont meetpunten uit de RIVM-dataset, gekleureerd per overschrijding van de definitieve achtergrondwaarden voor PFOS (0,79 µg/kg) en PFOA (0,10 µg/kg). Bekende hotspots zijn de omgeving van Chemours in Dordrecht, de Westerschelde en militaire vliegbases.
PFAS zijn zorgwekkend vanwege hun persistentie en aangetoonde gezondheidsrisico’s bij langdurige blootstelling. Je kunt je blootstelling enigszins beperken door gevarieerd te eten en adviezen over lokaal geproduceerde producten te volgen. Bekijk de officiële RIVM-informatie op rivm.nl/pfas voor de meest actuele data en adviezen.
