Oud-AIVD-directeur waarschuwt: het conflict met Rusland is al begonnen
De meeste Nederlanders denken bij een conflict met Rusland aan iets dat misschien ooit komt. Een ver-van-je-bed-scenario met tanks aan de Poolse grens. Rob Bertholee, voormalig directeur van de AIVD, veegt dat beeld van tafel. Zijn boodschap in de Volkskrant van 2 oktober 2026: we zitten er al middenin.
Geen toekomstscenario, maar dagelijkse realiteit
“Er is geen sprake van een toekomstig conflict met Rusland, we zitten er al in,” aldus Bertholee. Volgens de oud-inlichtingenchef kun je de Russische acties tegen Europa niet meer hybride noemen. Het woord suggereert iets halfslachtigs, iets dat nog net onder de drempel van een echt conflict blijft. Maar hackaanvallen op Nederlandse ambtenaren, Russische schepen die de kust verkennen en sabotagevoorbereidingen op eigen bodem – dat voelt niet heel erg als een grijze zone.
En hij staat niet alleen in die analyse. De Atlantische Commissie publiceerde in juni 2026 een uitgebreid dossier over wat zij de ‘schaduwoorlog’ noemen. De conclusie: Nederland is geen toeschouwer maar doelwit. Concreet gaat het om spionage voor de kust, het binnendringen van WhatsApp- en Signalberichten van ambtenaren en voorbereidingen voor sabotage van infrastructuur.
De MIVD trekt aan de bel
Dat het niet bij woorden blijft, blijkt uit het jaarverslag van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst van april 2026. Daarin staat een zin waar je even bij stil moet staan: Rusland kan binnen een jaar na het einde van de oorlog in Oekraine klaar zijn voor een regionaal conflict met de NAVO.
“Russia poses the greatest and most direct threat to peace and stability in Europe, and thus to our national security and our interests.”
Viceadmiraal Peter Reesink, directeur MIVD
Het doel is niet per se een militaire overwinning, schrijft de MIVD. Rusland wil de NAVO verdelen, desnoods met beperkte territoriale winst en de dreiging van kernwapens. Ondertussen groeit het Russische leger door, ondanks de enorme verliezen in Oekraine. Volgens de MIVD is de verhouding dagelijkse gevechtsverliezen in 2025 verschoven in het nadeel van Oekraine – een verontrustende trend.
| Cijfer | Bron |
| ~1,2 miljoen permanente Russische slachtoffers sinds feb. 2022 | MIVD jaarverslag 2025 |
| Waarvan ruim 500.000 doden | MIVD jaarverslag 2025 |
| Binnen 1 jaar na staakt-het-vuren klaar voor NAVO-conflict | MIVD jaarverslag 2025 |
| Oreshnik-raket mogelijk gestationeerd in Belarus | MIVD jaarverslag 2025 |
Wat betekent dit voor Nederland?
De kans dat er Russische tanks bij Groningen staan is klein. Maar dat is ook niet het punt. De dreiging zit in de dingen die je niet meteen ziet: stroomuitval door een cyberaanval, leidingen die kapotgaan, desinformatie die verkiezingen beinvloedt. De MIVD waarschuwt dat methodes net onder de drempel van open conflict een reeel risico op onbedoelde escalatie opleveren.
Daar komt bij dat de traditionele vangnetten dunner worden. Wapenbeheersing en gestructureerd overleg, de stabilisatoren van de Koude Oorlog, zijn grotendeels weggevallen. En de Verenigde Staten – veruit de machtigste NAVO-bondgenoot – trekken hun betrokkenheid steeds vaker in twijfel.
De afspraken die NAVO-landen vorig jaar maakten over hogere defensie-uitgaven zijn een stap. Maar de Europese afhankelijkheid van Amerika blijft groot, terwijl een land als Spanje niet eens volledig meedoet met de nieuwe norm.
Het ongemakkelijke midden
Wat resteert is een ongemakkelijke positie. Formeel heerst er vrede. In de praktijk merk je daar weinig van. Bertholee noemt het een conflict, de Atlantische Commissie noemt het een schaduwoorlog, de MIVD spreekt van een “grijze zone”. Het etiket maakt niet zoveel uit.
De acties zijn echt, de schade is meetbaar en de richting is duidelijk.
De vraag is eigenlijk niet meer of we ons zorgen moeten maken over Rusland. De vraag is of we ons genoeg voorbereiden op wat er al gaande is.
