Kleinste dorp van Nederland: dit zijn de drie kandidaten

Zoek naar het kleinste dorp van Nederland en Westerdiepsterdallen wint altijd. Twee huizen in Groningen, vijf inwoners, een hele geschiedenis van verzet tegen de gemeente. Een goed verhaal. Alleen klopt het niet helemaal, want het Centraal Bureau voor de Statistiek telt een ander dorp als kleiner. Je hebt er alleen nooit van gehoord.

In het kort

• Ossenwaard (Vijfheerenlanden) telde in 2024 volgens het CBS 15 inwoners in 8 woningen, de kleinste van de drie kandidaten.
• ‘t Woudt (Midden-Delfland) had in 2024 volgens het CBS 30 inwoners, twee keer zoveel als Ossenwaard.
• Westerdiepsterdallen (Veendam) is het bekendst, maar heeft geen eigen CBS-buurt en dus geen apart inwonertal.
• Alleen Ossenwaard heeft een eigen woonplaatsbesluit bij het Kadaster. ‘t Woudt valt onder Schipluiden, Westerdiepsterdallen onder Wildervank.
• Het CBS telt een plek pas als bevolkingskern vanaf 25 woningen of 50 inwoners. Geen van de drie haalt die grens.

Officieel is Ossenwaard het kleinste, en bijna niemand weet dat

Het CBS publiceert ieder jaar inwonertallen per buurt, in de Kerncijfers wijken en buurten. Niet elk gehucht heeft een eigen buurtcode, maar Ossenwaard en ‘t Woudt wel. Daarmee kun je ze, in tegenstelling tot de meeste viral “kleinste dorpjes”, gewoon tegen elkaar afzetten met een officiële bron.

Op basis van de enige harde, vergelijkbare bron die er bestaat, wint Ossenwaard. Met 15 inwoners is het de helft van ‘t Woudt. Westerdiepsterdallen doet niet eens mee aan deze vergelijking, en dat heeft een reden.

Ossenwaard: 15 inwoners, 8 huizen, en toch een eigen woonplaats

Ossenwaard ligt bij Hagestein, in de gemeente Vijfheerenlanden. Geen toeristenbord, geen Wikipedia-pagina met sfeerfoto’s. Gewoon een postcode, een handvol huisnummers, en volgens het CBS StatLine-bestand Kerncijfers wijken en buurten 2024 precies 15 inwoners, verdeeld over 5 huishoudens in 8 woningen.

[stat: 15 inwoners | Het CBS-cijfer voor Ossenwaard in 2024, verdeeld over 8 woningen]

Ossenwaard is ook de enige van de drie kandidaten met een eigen woonplaatsbesluit. Het BAG-register van het Kadaster, raadpleegbaar via de officiële PDOK-locatieserver, toont woonplaatscode 2842 onder postcode 3989NZ. Dat betekent dat de gemeente Vijfheerenlanden ooit bewust besloot om dit plekje een eigen naam en status te geven, los van een groter dorp.

Dat maakt Ossenwaard de merkwaardigste van de drie: officieel de zelfstandigste plaats, en toch de minst bekende.

‘t Woudt: twee keer zo groot, maar wel het bekendste

‘t Woudt, het kerkdorpje onder de rook van Delft, is de kandidaat die het vaakst de titel claimt. Het kreeg in 1970 de status van rijksbeschermd dorpsgezicht en bestaat uit een handvol boerderijen, woonhuizen en een kerkje rond een driehoekig pleintje.

Bestuurlijk is ‘t Woudt geen zelfstandige woonplaats. Het BAG-register plaatst de adressen onder woonplaats Schipluiden, gemeente Midden-Delfland. Statistisch gezien is het wel een eigen buurt, met 30 inwoners in 2024 volgens het CBS.

[stat: 30 inwoners | Het CBS-cijfer voor ‘t Woudt in 2024, exact het dubbele van Ossenwaard]

Omroep West schreef in 2023 zowel 30 als 33 inwoners in hetzelfde artikel, gebaseerd op een telling van een lokale historicus. Andere bronnen noemen 38. Die verschillen vallen weg zodra je het CBS-cijfer pakt: 30, gemeten in 2024, met een bron die iedereen kan controleren.

Westerdiepsterdallen: de beroemdste, maar niet eens een eigen cijfer

Westerdiepsterdallen in de gemeente Veendam heeft de beste PR van de drie. Twee huizen, vijf inwoners, en toch landelijk nieuws. RTV Noord schreef over “de vijf inwoners van Westerdiepsterdallen, het kleinste dorp van Nederland”, nadat die vijf zich hadden verzet tegen een nieuwe vaarverbinding van de gemeente tussen Veendam en het Kieldiep. Ze vonden dat de natuur in hun omgeving onherstelbare schade zou oplopen, meldde RTV Drenthe destijds.

[stat: 2 adressen | Onder postcode 9648TZ staan niet meer dan deze twee huisnummers geregistreerd]

Maar check het Kadaster en de titel “dorp” valt weg. Westerdiepsterdallen heeft geen eigen woonplaatsstatus en zelfs geen eigen buurtnaam. De twee adressen staan geregistreerd onder de buurt “Verspreide huizen”, binnen de officiële woonplaats Wildervank. Omdat het geen eigen buurtcode heeft, publiceert het CBS er ook geen los inwonertal voor. Het cijfer van vijf komt uit de krant, niet uit StatLine.

Dat weerhoudt niemand ervan om het toch een dorp te noemen. Begrijpelijk: twee huizen die het opnemen tegen een gemeentelijk waterproject is een beter verhaal dan “straatnaam met huisnummer 1 en 2 in de buurt Verspreide huizen”.

De CBS-regel die bepaalt of iets een dorp mag heten

Het CBS gebruikt voor zijn eigen onderzoek een vaste definitie van een bevolkingskern: bebouwing met een woon- of werkfunctie die onderling minder dan 200 meter uit elkaar ligt, met een herkenbaar stratenpatroon, en minimaal 25 woningen of 50 inwoners. Dat staat beschreven in de CBS-publicatie Bevolkingskernen in Nederland 2021.

[stat: 25 woningen of 50 inwoners | De minimumgrens die het CBS gebruikt om een plek als bevolkingskern te tellen]

Leg die grens naast de cijfers hierboven en geen van de drie haalt hem. Ossenwaard heeft 8 woningen en 15 inwoners. ‘t Woudt heeft 16 woningen en 30 inwoners. Westerdiepsterdallen heeft er 2. Alle drie vallen officieel onder “verspreide huizen”, niet onder een zelfstandige kern.

Dus strikt genomen is de hele vraag een beetje misleidend. Je zoekt het kleinste dorp van een categorie waar, volgens de instantie die dorpen officieel afbakent, geen van de bekende kandidaten in valt.

Waarom je dit nergens anders leest

De verklaring is een gat in de publicatie, niet in de data. Het CBS houdt op buurtniveau wel inwonertallen bij, maar alleen voor plekken die een eigen buurtcode kregen. Westerdiepsterdallen kreeg die nooit, omdat het bestuurlijk gewoon een straat is binnen Wildervank. Ossenwaard en ‘t Woudt kregen die wel, vermoedelijk precies omdat ze fysiek duidelijk afgescheiden liggen van de rest van hun gemeente.

Wie dus een inwonertal voor Westerdiepsterdallen noemt, leunt noodgedwongen op een krantenartikel. Wie het voor Ossenwaard of ‘t Woudt doet, kan teruggrijpen op een officiële bron, zoals hierboven. Het verschil zit niet in hoe klein een plek is. Het zit in of een ambtenaar die plek ooit een eigen code gaf.

Dus de volgende keer dat iemand met overtuiging het kleinste dorp van Nederland noemt: vraag welk cijfer erachter zit. Is het antwoord Westerdiepsterdallen, dan komt dat getal van vijf hoogstwaarschijnlijk uit een krant uit 2007, niet uit StatLine.

Benieuwd naar meer Nederlandse uitersten? We zochten ook uit waarom er drie kandidaten zijn voor de oudste stad van Nederland en hoeveel gemeenten Nederland precies telt.