Zuid-Sudan gaat voor het eerst stemmen, maar de oppositieleider zit in de cel
Op 22 december 2026 gaat Zuid-Sudan naar de stembus. Voor het eerst sinds het land in 2011 onafhankelijk werd. Dat klinkt als een historisch moment, en dat is het ook. Maar achter die datum schuilt een verhaal dat minder feestelijk is: de grootste oppositiepartij is uit elkaar gevallen, en haar leider zit al anderhalf jaar vast.
De SPLM-IO is in drie stukken gebroken
De Sudan People’s Liberation Movement-in-Opposition, beter bekend als de SPLM-IO, was de partij van vicepresident Riek Machar. Was, want sinds zijn arrestatie in maart 2025 op verdenking van landverraad is de beweging hopeloos verdeeld geraakt.
Minister van Vredesopbouw Stephen Par Kuol greep zijn kans. In april 2025 riep hij zichzelf uit tot interim-voorzitter. Op 30 juni 2026, precies op de deadline voor registratie, liet hij de partij officieel inschrijven onder een nieuwe naam: de IO Party. De politieke partijraad van Zuid-Sudan erkende de naamswijziging formeel, zo meldde Radio Tamazuj.
“The Council has formally recognised and recorded the structural transition of the SPLM-In-Opposition to its newly approved legal nomenclature, the IO Party.”
James Akol Zakayo, voorzitter Political Parties Council
Maar dat is niet het hele verhaal. Naast Par Kuols factie is er een derde groep rond Oyet Nathaniel, die het land verliet en Par Kuols leiderschap niet erkent. Tel daarbij de loyalisten die achter de gevangen Machar blijven staan en je hebt drie facties die allemaal claimen de echte oppositie te zijn.
Vijf keer uitgesteld, en nu dit
Zuid-Sudan zou eigenlijk al in 2015 verkiezingen houden. Dat werd 2018, toen 2021, toen 2023, toen 2024. Nu staat 22 december 2026 in de agenda, maar de omstandigheden zijn niet bepaald geruststellend.
| Gepland jaar | Reden uitstel |
| 2015 | Burgeroorlog |
| 2018 | Vredesakkoord nog niet uitgevoerd |
| 2021 | Overgangsperiode verlengd |
| 2023 | Grondwettelijk proces vertraagd |
| 2024 | Verkiezingscommissie niet operationeel |
| 2026 | Gepland: 22 december |
Het parlement telt nu 550 zetels, waarvan de SPLM-IO er 128 bezet. De regerende SPLM van president Salva Kiir houdt er 332. Dat machtsverschil was al groot, maar met een verscheurde oppositie wordt het nog schever.
Democratie of toneelstuk?
Dit is het patroon dat je vaker ziet in landen met een dominante partij. De oppositie wordt niet verboden, ze wordt gefragmenteerd. Machar zit vast, zijn partij valt uiteen in ruziende kampen, en de verkiezingen gaan gewoon door. Vier presidentskandidaten hebben zich gemeld, maar geen van hen komt uit de SPLM-IO. De Sahel-alliantie die eerder dit jaar een eigen parlement vormde laat zien dat het Afrikaanse continent beweegt, maar niet per se richting meer democratie.
De factie die nog trouw is aan Machar heeft het verkiezingsplan al afgewezen. Ze waarschuwen dat essentiële onderdelen van het vredesakkoord uit 2018 niet zijn uitgevoerd, waaronder de vorming van een nationaal leger en de afbakening van grenzen tussen staten. Zonder die basis, zeggen zij, worden verkiezingen een formaliteit.
5 keer
Zo vaak zijn de verkiezingen in Zuid-Sudan uitgesteld sinds de onafhankelijkheid in 2011
Wat er op het spel staat
Zuid-Sudan is het jongste land ter wereld. Ruim 12,4 miljoen inwoners, een geschiedenis van burgeroorlog, en nu een verkiezing die bepaalt of het land een stap vooruit zet of vastloopt in hetzelfde patroon. Met 36 geregistreerde partijen lijkt het speelveld breed, maar de realiteit is dat de enige serieuze uitdager van Kiir in een cel in Juba zit.
De vraag is niet of de verkiezingen doorgaan. De vraag is of ze iets betekenen als de grootste tegenspeler er niet aan mee kan doen. Vergelijk het met de geopolitieke verschuivingen rond de NAVO-top in Ankara: grote beloftes, maar de werkelijke machtsverhoudingen verschuiven nauwelijks.
Of Riek Machar ooit nog terugkeert in de politiek is onzeker. Wat wel zeker is: zijn partij bestaat in de huidige vorm niet meer.
.jpg){kind=link}