Canada’s nationale symbool wordt een klimaatprobleem

De bever staat op de Canadese stuiver en geldt als nationale trots. Maar in het hoge noorden kijken ze inmiddels heel anders naar het beest. Door de opwarming rukt de bever op naar gebieden waar hij nooit eerder kwam: de arctische toendra. En daar richt die schattige dammenbouwer behoorlijk wat schade aan.

De bever zit nu letterlijk aan de Noordelijke IJszee

Onderzoekers van Anglia Ruskin University en Durham University brachten dit voorjaar in kaart hoe ver bevers al zijn doorgedrongen in de Northwest Territories. De uitkomst, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Ecosphere: tussen Inuvik en de kust vonden ze tientallen burchten en dammen, tot aan de oever van de Noordelijke IJszee.

Via jaarringen in aangeknaagde wilgen en satellietbeelden konden de wetenschappers zelfs terugrekenen wanneer de kolonisatie begon: rond 2008. Nog geen twintig jaar geleden was de toendra daar beverloos.

De verklaring is simpel. Door de opwarming groeien er steeds meer struiken op de toendra, vooral wilg en els. Precies het bouwmateriaal en voedsel dat een bever nodig heeft. Wetenschappers noemen het “shrubification”: de verstruiking van de toendra. De bever volgt gewoon het groen.

Waarom een dam op de toendra zo’n probleem is

In Nederland vinden we de terugkeer van de bever vooral leuk. Maar op de toendra ligt dat anders. Een beverdam zet land onder water, en dat water is warmer dan de bevroren bodem eronder. Gevolg: de permafrost dooit sneller, en juist die bevroren grond houdt enorme hoeveelheden broeikasgassen vast. De bever versnelt zo indirect de opwarming die hem naar het noorden bracht. Een vicieuze cirkel op vier poten.

Voor de Inuit-gemeenschappen in Nunavik, het noorden van Quebec, is het probleem nog directer. Veel dorpen halen hun drinkwater gewoon uit de rivier. Komt daar een beverdam in te liggen, dan verandert de waterkwaliteit en kunnen parasieten zoals Giardia opduiken. Daarnaast blokkeren dammen de trekroutes van de Arctische zalmforel, een van de belangrijkste voedselbronnen in de regio.

In het dorp Umiujaq merken ze dat al jaren. “Het is een van onze belangrijkste voedselbronnen, waar we zo van houden, en de vangst loopt al jaren terug. We hebben er amper nog gevangen,” zei Eddie Kumarluk, hoofd van de jacht-, vis- en trappersvereniging van Umiujaq, tegen de Canadese omroep CBC over de zalmforel in het meer bij zijn dorp.

Het Nunavik Research Centre inventariseert de opmars daarom nauwkeurig, samen met lokale jagers:

Opvallende nuance uit datzelfde onderzoek: rond de Ungava-baai bleek de opmars juist beperkt. Bevers rukken dus niet overal even hard op. Maar waar ze eenmaal zitten, bouwen ze razendsnel nieuwe dammen.

Herkenbaar verhaal, ook zonder toendra

Klinkt dit als een ver-van-je-bed-show? Nederland heeft zijn eigen versie. Ook hier keerde een uitgestorven gewaand dier terug en groeide het succes uit tot discussiepunt, van gravende bevers in dijken tot de wolf die zich steeds vaker in Nederland laat zien. Het patroon is telkens hetzelfde: eerst gejuich, dan schade, dan ruzie over de aanpak.

Het verschil: in Canada is de bever geen teruggekeerde soort maar een binnenvallende. De Inuit hebben nooit met bevers geleefd, er bestaat in sommige dialecten niet eens een eigen woord voor. Wie meer wil weten over wat voor beest de bever eigenlijk is, vindt hem trouwens gewoon terug in ons overzicht van dieren met de letter B.

En uitroeien dan? Kansloos, zeggen onderzoekers. De struiken blijven groeien, dus de bevers blijven komen. Nunavik werkt daarom aan een beheerplan en wisselt kennis uit met Cree-gemeenschappen die al eeuwen met bevers leven.

Zo wordt het knaagdier op de Canadese stuiver langzaam het symbool van iets heel anders: een klimaat dat sneller verandert dan wie dan ook kan bijbenen. Benieuwd wat jij vindt. Gewoon laten begaan, of ingrijpen voordat de toendra verzuipt?