De letter Y is een vreemde eend in de bijt. In het Nederlands gebruiken we hem nauwelijks, maar in het Engels, Spaans en andere talen des te vaker. Daardoor zijn bijna alle dieren met de letter Y eigenlijk “import”: de yak komt uit Tibet, de yeti-krab uit de diepzee en de Yorkshireterriër uit Engeland.
Zo wordt de Y een klein wereldreisje. Stap maar in.
Y of J? De grote spellingvraag
Even eerlijk over het probleem: waar het Engels een Y neerzet, schrijven wij in het Nederlands vaak een J. Kijk maar naar dit rijtje:
| Engels/Internationaal | Nederlands | Welke telt? |
|---|---|---|
| Yak | Jak | Beide geaccepteerd |
| Yellowhammer | Geelgors | Nederlands = G |
| Yellow-eyed penguin | Geeloogpinguïn | Nederlands = G |
Het goede nieuws: “Yak” schrijven veel mensen in het Nederlands gewoon met een Y, zeker in informele teksten. Bij een woordspelletje komt hij daarom meestal probleemloos door.
Het slechte nieuws: een purist houdt vast aan “jak”, en dan valt je Y-dier alsnog om.
De yak: redder van de Y
De yak is je beste maatje bij de letter Y. Bekend genoeg dat niemand moeilijk doet, en tegelijk interessant genoeg om er iets over te vertellen.
Yak-feiten
- Leefgebied: Himalaya, Tibetaans Plateau (3.000-5.500 m hoogte)
- Gewicht: Tot 1.000 kg (wilde yaks), 300-500 kg (tamme)
- Vacht: Extreem dik, hangt tot op de grond
- Temperatuur: Overleeft -40°C, maar heeft het al warm bij +15°C
- Gebruik: Lastdier, melk, vlees, wol, zelfs poep (brandstof!)
De yak en Mount Everest
Zonder yaks was de Mount Everest een stuk lastiger te beklimmen. Ze sjouwen voorraden naar basiskampen op hoogtes waar paarden en ezels het al lang hebben opgegeven. In hun bloed zit extra hemoglobine, waardoor ze het redden in de ijle berglucht.
| Wilde yaks | ~15.000 (bedreigd) |
| Tamme yaks | ~15 miljoen |
| Gedomesticeerd | ~4.500 jaar geleden |
De yeti-krab: alien uit de diepzee
De yeti-krab werd pas in 2005 ontdekt, bij hydrothermale bronnen op 2.200 meter diepte. Hij lijkt op een albino-krab met harige armen, en aan die haren dankt hij zijn bijnaam “yeti”.
Waarom zo harig?
Die haren zijn geen versiering. Ze zitten vol bacteriën die de krab als een soort tuintje kweekt en later opeet. De bacteriën leven van de chemicaliën die uit de hydrothermale bronnen borrelen. De krab oogst ze door zijn armen rustig door het water te wuiven.
- Wetenschappelijke naam: Kiwa hirsuta
- Grootte: 15 cm
- Diepte: 2.200 meter
- Ogen: Vrijwel blind (geen licht op die diepte)
De Yorkshireterriër: kleine grote persoonlijkheid
De Yorkshireterriër hoort bij de populairste hondenrassen ter wereld, en het is een volwaardig Y-dier. Zo’n klein hondje weegt maar 2 tot 3 kilo, maar heeft karakter voor tien.
- Oorsprong: Yorkshire, Engeland (19e eeuw)
- Doel: Oorspronkelijk rattenvanger in textielfabrieken
- Vacht: Groeit door als mensenhaar, hypoallergeen
- Karakter: Moedig, bazig, denkt dat hij een grote hond is
Leuk om te weten: de Yorkshireterriër Smoky was een echte oorlogsheld in de Tweede Wereldoorlog. Ze trok telefoonkabels door smalle pijpen en sloeg alarm bij naderende luchtaanvallen.
Alle Y-dieren op een rij
| Dier | Type | Waar | Onthoudtip |
|---|---|---|---|
| Yak | Zoogdier | Himalaya | Harig hoogland-rund |
| Yeti-krab | Schaaldier | Diepzee | Harige armen vol bacteriën |
| Yorkshireterriër | Hond | Wereldwijd | Kleine hond, groot ego |
| Yabby | Kreeft | Australië | Australische rivierkreeft |
| Yacarekaaiman | Reptiel | Zuid-Amerika | Krokodilachtige |
Engelse Y-dieren (die in het Nederlands anders heten)
Bij deze dieren begint de Engelse naam met een Y, maar de Nederlandse net niet. Neem de geeloogpinguïn: met zo’n 4.000 exemplaren is dat de zeldzaamste pinguïn ter wereld, maar in het Nederlands begint hij gewoon met een G.
| Engels | Nederlands | Bijzonderheid |
|---|---|---|
| Yellowfin tuna | Geelvintonijn | Populaire sportvis, tot 200 kg |
| Yellowhammer | Geelgors | Leeft ook in Nederland! |
| Yellow-eyed penguin | Geeloogpinguïn | Zeldzaamste pinguïn (~4.000) |
| Yellowjacket | Wesp | Amerikaanse wespensoort |
Tip: in internationaal gezelschap, of als de regels wat losser zijn, kun je de Engelse namen best inzetten. Vraag alleen even vooraf of dat mag.
De geelgors: Y-dier in Nederland!
De geelgors (Engelse naam: yellowhammer) leeft gewoon hier in Nederland. Hij broedt op de zandgronden van Drenthe, Overijssel en de Veluwe, en zijn zang klinkt als een reeks tikjes met een lange “tieee” op het eind.
- Herkenning: Felgele kop en borst (mannetje)
- Zang: “Tikketikketikketik-tieeeee” (of: “een-klein-beetje-brood-en-geen-ka-aaas”)
- Status: Achteruitgaand in Nederland
Officieel is dit natuurlijk een G-dier, de geelgors. Maar zodra je internationaal speelt, is “yellowhammer” ineens je redding.
Woordspelletjes: Y-overleven
De Y is lastig, geef ik toe, maar zeker niet onmogelijk. Dit is je aanpak:
Optie 1: De veilige
Yak: kort, bekend en meestal meteen geaccepteerd. Roept iemand “jak”? Dan zeg je rustig: “Beide spellingen zijn correct.”
Optie 2: De hondenliefhebber
Yorkshireterriër: een mondvol, maar iedereen kent de Yorkie wel.
Optie 3: De wetenschapper
Yeti-krab: pas in 2005 ontdekt en levend op de bodem van de oceaan. Daar maak je indruk mee.
Eindletters
- Yak → eindigt op K
- Yeti-krab → eindigt op B
- Yorkshireterriër → eindigt op R
- Yabby → eindigt op Y (gevaarlijk!)
Waarschuwing: noem nooit “yabby”, want dan is je tegenstander weer aan de beurt met een Y-dier. Tenzij je hem juist in de val wilt lokken, natuurlijk.
Hoe lastig is de Y echt?
| Letter | Aantal dieren | Bekendste | Moeilijkheid |
|---|---|---|---|
| Q | ~5 | Quokka | ⭐⭐⭐⭐⭐ |
| X | ~10 | Xerus | ⭐⭐⭐⭐⭐ |
| Y | ~10 | Yak | ⭐⭐⭐⭐ |
| U | ~10 | Uil | ⭐⭐⭐⭐ |
De Y is nog nét iets vriendelijker dan de Q en de X, simpelweg omdat iedereen “yak” kent. Makkelijk wordt het er niet van.
Veelgestelde vragen
Hoeveel dieren beginnen met de letter Y?
Ongeveer 10 soorten, en dat aantal hangt af van of je de Engelse namen meetelt. Daarmee hoort de Y bij de allerarmste letters van het alfabet.
Wat is het bekendste dier met een Y?
Dat is de yak, het harige hoogland-rund uit de Himalaya. Hij overleeft er temperaturen tot 40 graden onder nul.
Schrijf je yak met Y of J?
Allebei is goed. “Yak” is de internationale schrijfwijze, “jak” de vernederlandste variant. In woordspelletjes wordt “yak” bijna altijd geaccepteerd.
Zijn er Y-dieren in Nederland?
Met een Nederlandse naam eigenlijk niet. De geelgors (in het Engels yellowhammer) leeft hier wel, maar die begint dus met een G.
Wat is een yeti-krab?
Een diepzeekrab met opvallend harige armen, in 2005 ontdekt op 2.200 meter diepte. Die haren zitten vol bacteriën die het beestje als voedsel kweekt.
Is de Yorkshireterriër een Y-dier?
Zeker. Het is een hondenras dat met een Y begint, dus voor een woordspelletje is het een prima keuze.
Meer letters ontdekken
- Dieren met de letter X (nog lastiger!)
- Dieren met de letter Z
- Complete dieren alfabet A-Z
Samenvatting
De Y is door en door internationaal. Bijna elk Y-dier komt uit een andere taal: de yak uit Tibet, de yeti-krab uit de diepzee en de Yorkshireterriër uit Engeland.
Je veiligste keuze blijft de yak: kort, bekend en meestal meteen goedgekeurd. Loopt het spaak, dan grijp je naar de Yorkshireterriër (iedereen kent de Yorkie) of de yeti-krab met zijn indrukwekkende diepzee-verhaal.
En onthoud: klaagt iemand dat “yak” met een J hoort? Dan zeg je gewoon: “Beide spellingen zijn correct.” Discussie gesloten, punt voor jou.
